Bir Sevdadır Ulutepe
Ulutepe'nin Tarihi | Sülaleler | Evlenmelerimiz | Yemeklerimiz
Ocak Aileler | Seyirlik Oyunlar | Yöremize Özgü Kelimeler
Atasözleri ve Deyimler | Dualar ve Beddualar

Yöremize Özgü Kelimeler

YÖREMİZDE SÖYELNİŞİ  - GÜNCEL TÜRKÇE KARŞILIĞI

Abrul - Nisan ayı

Ağleş - Dur

Ahbun - Gübre

Alaf - Ateşin yanarak yukarı çıkan kısmı

Alışmah - Ateşin tutuşması

Alma - Elma

Anadut - Üç çatallı, ekin tarlalarında yığın yığma aracı

Asbap - Çamaşır

Aşurma - Kulplu kazan

Ataş gaymah – Ateş yakmak

Ava - Baba

Avuz - Davar ve sığırın yavruladıktan sonraki ilk sütü

Bacılıh - Kızlarda arkadaşlık

Badı - Ördek

Badal - Merdiven

Balah - Manda yavrusu

Baldırcan - Patlıcan

Bayahtan - Biraz önce

Bekitmek - Sağlamlaştırmak

Bıldır - Geçen sene

Bibi - Babanın kız kardeşi, Hala   

Biçik - Dana

Bireyce çalmah - Dövmek, dayak atmak

Bisohum - Az, azıcık, küçücük

Bostan -  1.- Bahçe         2.- Karpuz 

Boyuna - Devamlı, sürekli

Böcük - Böcek, haşere

Böğrülce - Fasulye

Buymah - Üşümek

Bügelek - Bir tür sinek.. (az aylarında büyükbaş hayvanları rahatsız eden)

Çalhama - Yoğurda ekmek doğranıp su katılması ile elde edilen yiyecek

Çamdu - Köy evlerinde tavan,

Çamlar - Etrafı çevrili, küçükbaş hayvanların konduğu üstü açık barınak

Çaput - Bez parçası

Ceğil - Tarlalarda bulunan taşların öbek halinde yığılması

Cemek - Öğendere denilen sopanın alt bölümüne takılan, spatulaya benzer  demirden yapılma parça

Cerek - İnce, uzun ağaç

Cıbır - Fakir, yosul, parasız

Cicik - Meme

Cılbah - Çıplak

Cılga - Patika, keçi yolu

Cırnak - Tırnak

Cışmah - Verilen sözden vaz geçmek

Cibelmek - Kendini övmek

Cirbit - Göz çapağı

Culuh - Hindi

Cücük - Civciv

Çebiş - Oğlağın büyüğü

Çedene - Kendir denen bitkinin tohumu

Çemiç - Kurutulmuş üzüm

Çıtnabannah - Serçe parmağı

Çibik - Alkış

Çiğit - Çekirdek

Çimmek - Yıkanmak

Çinik - Tahıl ölçüsü

Çipil -  1.- Ağaçların yeni sürgünü.    2.- Ters, aksi insanlar için kullanılır

Çit - Yemeni, baş örtüsü

Çollu - Takatsiz, dermansız, hastalıklı

Çoşdar - Laf getirip götüren

Çöçelenmek - Boşa vakit geçirmek

Çöğdürmek - İşemek

Çördük - Dağ armudu, ahlat

Çöte - Domates, fasulye gibi sebzelere dayanak olması için dikilen sırık

Dalap -  Çiftleşmeye hazır eşek

Dangadak - Aniden

Dasdar - Sofra yer örtüsü, hamur yumağının konduğu örtü

Davan - Şal dokuyanların kullandığı üç ayaklı uzun sopalara verilen isim

Dene - Buğdayın, buğday tanesi

Dulda - Tenha, Kenar, Saklanacak yer

Dınnah - Tırnak

Dirgen - Harmanda ekinleri karıştırmak için kullanılan iki çatal alet

Dolah - Ayak bileklerinden dize kadar sarılan,yünden dokunmuş giyecek

Durdağaldı - Az kaldı

Düğe  -  1 – 2 yaşına gelmiş dişi sığır

Düğü   -  İnce bulgur

Dürmeç  -   Isıtılmış ekmeğin arasına çökelek konularak yapılan dürüm.

Ebe - Babanne

Ebemkuşağı -  Gök kuşağı

Eçcük  -  Çok az

Ellaam  -  Herhalde

Emmi    -  Amca

Erinmek    -   Üşenmek

Erişde      -    Evlerde yapılan makarna

Essah       -   Sahi, gerçek

Evmek     -    Acele etmek

Gablıh      -    Tabak konulan raf

Gada        -    Bela

Galuh     -    Evlenmemiş, evde kalmış kız

Garagış     -   Aralık ayı

Gardaşlıh   -     Arkadaş

Garametli   -   Talihsiz, Kadersiz

Garış vermek-   Beddua etmek

Gaşmer    -   Komiklik yapan

Gavil   -   Söz, verilen söz

Gaygana    -   Haşlanmış yumurta

Gayıl olmah  -   Razı olmak, kabul etmek

Gayım    -   Sağlam

Gaynı    -   Kağnı, öküz arabası

Gazzaa  -  İdara, gaz ve fitilden oluşan tenekeden yapılma aydınlatma aracı

Gıç   -   Bacak

Gıllı şevteli  -  Şeftali

Gıvşamah   -   Kıpırdamak

Gicişmek    -  Vücudun herhangi bir yerinin kaşınması

Gişi   -  Erkek,(Evli kadınların “kocam”yerine kullandıkları kelime”GİŞİM”

Gocabaş   -  Şeker pancarı

Goruh   -   Henüz olgunlaşmamış üzüm salkımı

Goyun Gözü -  Papatya

Gozalah    -   Kozalak

Gölük - Eşek, Merkep

Göy - Mavi

Gübür  -  Pislik, süpürülen ev artıkları

Gücük  -   Şubat ayı

Güymek   -  Sabırlı olmak, beklemek

Habire   -  Şimdi, şu anda

Hacat     -   Alet, edavat

Hahut     -   İşe yaramaz

Hasut  -  Çekemeyen

Harsuz     -    Hesapsız kontrolsüz konuşma, kontrolsüz hareket etme

Hayat   -   Hol

Hayikdiye  -    Biraz önce, demin

Helki   -  Kova

Hedik  -  Bulgur yapmak için kaynatılmış buğday

Heleki   -  İyi ki,

Helik   -   Küçük taş parçası

Helle   - Çorba

Heeri   -  ( hadi heeri.. Yürü heeri..) örneklerdeki gibi kullanılan bir kelime

Herk   - Tarla sürme zamanı

Hevlek   -  Tarlanın bölünerek ayrılmış bir parçası

Hırdolayı   -   Çepeçevre

Hırhıl    -   Pis, yırtık pırtık

Hırıldah    -    Topaç

Hışgı      -   Gübre

Hincik   -     Şimdi

Hindi     -   Kadınların başlarına örttükleri baskılı, kırmızı-siyah renkli örtü

Hoşav    -     Komposto ( mecazi manada: yorgun bitkin)

Höllük    -     Beşikteki bebeklerin altına konulan ısıtılmış toprak

Hötürek    -    İshal

Ilıncah     -    Bir nevi hamak

Işgın       -    Ağaçların sürgünü, filiz

İdara      -    (Bk. Gazzaa) ilkel aydınlatma aracı

İlisdir     -    Süzgeç, kevgir

İskembi  -    Sandalye

İşmar    -   İşaret, göz kırpma

İşlik   -   Yakasız gömlek

Kelek    -    Davarların boynuna takılan tenekeden yapılma çan

Kelem   -  Lahana

Kerme   -  Gübre

Kertül    -  Patates

Keşik  -  Sıra

Kipeşdümek -   Sıkmak, Sağlamlaştırmak,

Kiren   -  Kızılcık

Kirez ayı   -    Haziran ayı

Kömüş   -  Manda

Köngülüköc - Tahtıravelli     

Köröğü  - Baykuş

Körsü  - Köstebek

Köynek  -  Elbisenin içine giyilen atlet

Külek  - Yağ konulması için yapılan ahşap silindir biçimindeki kutu

Kürümek    -   Kürek ve benzer araçlarla iterek temizlemek

Lalek   -  Leylek

Lağlanmak   -   Taklit etmek

Loğ     -    Bacalardaki toprağı sıkıştırmak için kullanılan ağır taş

Mabal     -    Suç

Mahat  -    Sedir

Mahana    -   Bahane

Malamat   -   Berbat

Maşlah    -  Çobanların kullandıkları kalın palto

Mehel       -   Yerinde, denk, uygun

Mehelsime  -   Önemseme

Mengürde   -   Büyükbaş hayvanları sabit bir yere bağlamaya yarayan alet

Mıdara    -  Eğreti, gevşek

Mıh  -  Çivi

Mındar   -  Kirli, Pis

Mısmıl    -   İşe yarar

Miyaat olmah -  Korumak, sahip çıkmak, göz kulak olmak

Modul   -   Öğendere denilen sopanın başına takılan çivi

Motur    -     Traktör

Mucur   -   Tahıl ölçüsü birimi

Muhanet   -  (Manası kullanım alanına göre değişkendir) Hal bilmez, vefasız …

Nahışlı Köynek- Kadınların üç peşli elbiselerinin altına giydikleri işlemeli giysi

Oski   -   Hafif kadın,  yosma..

Oynaş    -   Evli kadın ve erkeğin sevgilisi.

Öğendere   -   Hayvanları yönlendirmek için cemek ve modulu bulunan sopa

Öğmeç   -   Kızgın yağa ekmeğin ufalanması ile elde edilen yiyecek

Öğürsemek -   İneklerin çiftleşmeye hazır hale gelmesi

Ökseği   -   Ucu yanmış odun

Örüm    -  Geceleyin davarların otlatılması

Partal   -   Palavra

Peşgur    -   Havlu

Pevler   -     Salça

Pinnik     -    Kümes

Pöçük   -   Peş,

Samaruhlu   -     Bön

Sadır    -    Çiş

Salahana    -   Çok gezen

Samurtlamah -  Uykuda iken konuşmak, uykuda iken farkında olmadan kalkmak

Saya  -  Kadınların giydiği üç etekli giysi

Sef    -  Yanlış, Ters

Semoor  -    Semaver

Seğirtme   -    Koşma

Seklem    -  Çuval,

Serçik   -    Aklını kullanamayan

Sırtarmah   -  Karşılık vermek, terslemek

Sıyurgu      -  Bacalara yığılan karı temizlemek için ağaçtan yapılmış alet

Sorutma   -    Ayakta dikilme

Soyha     - (Soyhasına galsın–Soyha galasıca dünya) örneklerdeki gibi kullanılan bir kelime

Sümbül   -   Çük ( Küçük çocukların üreme organı için kullanılan bir kelime )

Süyem     -    Parmak ile yapılan ölçü

Şergada   -    Yaramaz ( çocuklar için kullanılan bir kelime )

Şip     -    Hızlı, çabuk

Şipir şipir  -    Çabuk çabuk

Şişek    -    Koyunun genci

Şitenmek   -    Şımarmak

Tafar       -    Çare

Tahdadelen -     Ağaçkakan

Tamatos       -    Domates

Tahtambeç   -    Tahtadan yapılan oturak, karyola,sedir

Tapan       -   Tarlaya tohum atıldıktan sonra, toprağı düzeltme için kullanılan öküzlerin çektiği, yassı, kalınca ağaç             

Tavatir         -    Fazlaca, çokça

Tay          -   Eşek ya da at yükünün bir tarafta kalanı

Tehne       -    Tenha

Tevek       -    Üzüm yaprağı

Tıman       -    Uzun paçalı don, ( kilot )

Tille         -   Baston

Tohlu        -   Kuzunun büyüğü, bir yaşındaki kuzu

Tomayıl       -     Cip ve motorlu binek arabalarının genel adı

Tosbaa       -     Kaplumbağa

Tosmah     -   Küsmek

Töm        -    Kötülemek maksadıyla söylenen kelime

Tömeklik     -    Ahır penceresi

Tütün       -   Duman

Urupla( Uruplağa)- Tahıl ölçü birimi

Ürmek     -    Havlamak, (mecazi manada: konuşması önemsenmeyene denir)

Ürüsva     -   Küçük düşürme, rezil etme

Ütmek      -   1.- Oyunda yenmek       2.- Bir şeyi ateşe tutarak istenmeyen kıl ve tüy gibi nesneleri yakarak yok etme işlemi

Vaye        -   Düş, Rüya

Yağannı       -    Sırtın üst bölümü

Yalıh        -   Mendil

Yaşmah     -   Kadınların başlarına örttükleri yazma,yemeni gibi örtüler ile ağızlarını kapatmaları

Yazu        -    1.- Düzlük, ovalık yer    2.- Yazgı, alın yazısı

Yeğin       -   1.- Bol,       2.- Hızlı, çabuk

Yel               -   Romatizma

Yelmek      -  Heveslenmek, elde edilmesini istediği şey için heveslenmek

Yoldaş         -    Arkadaşın eşi

Yuha        -   Derin olmayan, sığ

Yumuş       -   Hizmet.. iş

Yunah          -    Yıkanma yeri

Yüklük      -   Yatak yığılan yer, yığılmış yatak

Yülümek    -   saçı kesmek, traş etmek

Yeşilgan    -   Kertenkele

Zehmeri    -   Ocak ayı

Zerdali         -   Kayısı

Zelve       -   Öküzleri kağnıya bağlamak için boyunduruğa takılan parantez biçiminde eğilmiş ağaçtan yapılma alet